Bộ Công an đề xuất bỏ hình phạt tử hình ở 6 tội danh

Ảnh minh họa các bị cáo trong một phiên tòa - Ảnh tư liệu

Bộ Tư pháp đã công bố hồ sơ thẩm định dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) do Bộ Công an chủ trì soạn thảo, với nhiều điểm mới liên quan đến hình phạt, trong đó có đề xuất thu hẹp quy định áp dụng hình phạt tử hình.

6 tội danh được đề xuất bỏ hình phạt tử hình

Dự thảo tờ trình nêu rõ việc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình để tiếp tục thể chế hóa quan điểm chỉ đạo của Đảng về việc nghiên cứu thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình.

Mặt khác, việc bỏ quy định hình phạt tử hình tại một số tội danh sẽ góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong hợp tác quốc tế về tư pháp hình sự, dẫn độ, tương trợ tư pháp.

Đồng thời phù hợp với xu hướng lập pháp tiến bộ là giảm dần tử hình, chỉ giữ lại đối với những tội phạm đặc biệt nghiêm trọng nhất.

Nội dung này cũng phù hợp với yêu cầu của Công ước Liên Hợp quốc về quyền chính trị và dân sự mà Việt Nam là thành viên, trong đó khuyến cáo các quốc gia thành viên chỉ áp dụng hình phạt tử hình đối với các tội ác nghiêm trọng.

Trong Bộ luật Hình sự hiện hành có 10 tội danh đang áp dụng khung hình phạt cao nhất là tử hình. Căn cứ các cơ sở trên, dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với 6 tội danh.

Bao gồm tội bạo loạn (điều 112), tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (điều 142), tội mua bán trái phép chất ma túy (điều 251), tội chống loài người (điều 422), tội phạm chiến tranh (điều 423).

Bỏ 1 tội danh có hình phạt tử hình do nhập tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân (điều 113) vào tội khủng bố (điều 299).

Theo đề xuất Bộ luật Hình sự chỉ còn quy định 4 tội danh có hình phạt tử hình gồm tội phản bội Tổ quốc (điều 107), tội giết người (điều 123), tội khủng bố (điều 299), tội sản xuất trái phép chất ma túy (điều 248).

Năm 1985, Bộ luật Hình sự quy định 44 tội danh áp dụng hình phạt tử hình. Đến năm 1999, số tội danh áp dụng tử hình giảm xuống 29 tội. Năm 2009 giảm xuống 22 tội, năm 2015 giảm xuống 18 tội, năm 2025 giảm còn 10 tội.

Xu hướng nhân văn phù hợp với cải cách tư pháp

Trao đổi với Tuổi Trẻ, tiến sĩ Đặng Văn Cường - giảng viên Luật Hình sự, khoa luật và lý luận chính trị, Trường đại học Thủy lợi - bày tỏ ủng hộ chủ trương giảm hình phạt tử hình ở một số tội danh như đề xuất trong dự thảo bộ luật.

Theo ông, đây là xu hướng nhân văn, phù hợp với cải cách tư pháp, chính sách hình sự của Việt Nam và phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội, quá trình hội nhập kinh tế, quốc tế.

Ông chỉ rõ việc nghiên cứu bỏ bớt các tội danh có hình phạt tử hình cũng cho thấy sự văn minh của xã hội và hiệu quả trong quản lý xã hội, phòng ngừa tội phạm, đảm bảo ngày càng đầy đủ hơn quyền con người, quyền công dân trong khuôn khổ pháp luật.

Việc thay tử hình bằng tù chung thân giúp tăng cơ hội thu hồi tài sản, cải tạo phạm nhân, thể hiện chính sách hình sự khoan hồng.

Theo thống kê của Tổ chức Ân xá quốc tế, đến năm 2022, trên thế giới có 112 nước đã hoàn toàn bãi bỏ án tử hình, 55 nước vẫn áp dụng hình phạt này và 32 nước chưa bãi bỏ hoàn toàn án tử hình.

Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị cũng khuyến khích các quốc gia bãi bỏ hoặc hạn chế dần và có lộ trình để tiến tới xóa bỏ hình phạt tử hình.

Với tư cách là thành viên của đa số Công ước quốc tế về nhân quyền, Việt Nam đã có các biện pháp thực hiện tích cực nghĩa vụ quốc gia thành viên. Trong đó nổi bật là nội luật hóa các quy định của Công ước trong bảo đảm quyền con người, đặc biệt là quyền sống...