Thị trường cà phê Việt Nam đa dạng thương hiệu - Ảnh: HẢI KIM
Có những điều chỉ đứng giữa đại ngàn mới hiểu. Một khu rừng không lớn lên nhờ một loài cây. Đất nuôi cây. Cây giữ đất. Rừng giữ nước. Nước nuôi buôn làng. Buôn làng gìn giữ văn hóa. Mỗi sự sống đều nâng đỡ một sự sống khác.
Không ai gọi đó là chuỗi. Đó là hệ sinh thái.
Có lẽ đã đến lúc nhìn Robusta Tây Nguyên bằng cách nhìn ấy.
Trong nhiều năm, chúng ta nói nhiều đến chuỗi ngành hàng. Chuỗi giúp các mắt xích đến gần nhau hơn. Người trồng gần doanh nghiệp hơn. Doanh nghiệp gần thị trường hơn. Đó là một bước tiến quan trọng.
Nhưng khi thế giới không còn mua một hạt cà phê, mà lựa chọn cả câu chuyện phía sau hạt cà phê, một chuỗi thôi là chưa đủ.
Một chuỗi tạo ra dòng chảy của hàng hóa.
Một hệ sinh thái tạo ra dòng chảy của giá trị.
Đó là khác biệt.
Một hạt Robusta không chỉ bắt đầu từ hạt giống. Nó bắt đầu từ đất. Từ lớp bazan được thiên nhiên bồi đắp qua hàng triệu năm. Từ những cánh rừng còn giữ được nguồn nước. Từ người nông dân biết chờ mùa mưa, biết giữ màu đất, biết lắng nghe từng chiếc lá.
Có những giá trị không thể cân bằng kilôgram, nhưng lại quyết định giá trị của mỗi kilôgram cà phê. Có lẽ, điều đáng nói nhất của Robusta hôm nay không phải là Việt Nam đứng ở đâu trên bản đồ sản lượng, mà là chúng ta muốn đứng ở đâu trên bản đồ giá trị.
Sản lượng giúp một quốc gia được biết đến. Giá trị khiến thế giới nhớ đến. Đó là khoảng cách giữa một nước xuất khẩu cà phê và một quốc gia cà phê.
Nếu coi cà phê chỉ là một loại cây trồng, chúng ta sẽ chăm cây.
Nếu coi cà phê là một ngành hàng, chúng ta sẽ chăm chuỗi.
Nhưng nếu coi cà phê là một hệ sinh thái, chúng ta sẽ chăm cả vùng đất.
Chăm đất.
Chăm nước.
Chăm rừng.
Chăm con người.
Chăm cả những câu chuyện làm nên bản sắc của Tây Nguyên. Bởi cuối cùng, điều thế giới tìm kiếm không chỉ là hương vị, mà là bản sắc. Chính vì vậy, có lẽ Tây Nguyên cần một thiết chế mới, không phải để ban hành thêm quy định, mà để kết nối những người đang cùng đi trên một hành trình.
Một Hội đồng ngành hàng Robusta Tây Nguyên không nên được hiểu như một cấp quản lý. Đó là nơi người nông dân mang đến kinh nghiệm của ruộng vườn. Doanh nghiệp mang đến tín hiệu của thị trường. Nhà khoa học mang đến tri thức. Chính quyền mang đến thể chế.
Không ai thay ai.
Mỗi người bổ sung cho nhau. Giống như những tầng cây trong một khu rừng.
Thế giới đã có nhiều mô hình hội đồng ngành hàng. Điều đáng học không phải là tên gọi, mà là cách các chủ thể cùng chia sẻ trách nhiệm đối với tương lai của một ngành hàng.
Khi dữ liệu được chia sẻ, niềm tin được tạo dựng. Khi niềm tin được tạo dựng, liên kết trở nên bền vững. Khi liên kết bền vững, thương hiệu không còn là tài sản của một doanh nghiệp.
Thương hiệu trở thành tài sản của cả một vùng đất.
Có lẽ, điều cần nâng chất nhất hôm nay không chỉ là hạt Robusta, mà là cách chúng ta nghĩ về Robusta.
Từ chuỗi ngành hàng đến hệ sinh thái ngành hàng.
Từ sản xuất nhiều hơn đến tạo giá trị nhiều hơn.
Từ cạnh tranh của từng mắt xích đến sức mạnh của cả hệ sinh thái.
Đại ngàn chưa bao giờ giữ được màu xanh nhờ một gốc cây. Robusta Tây Nguyên cũng sẽ không thể đi xa nếu chỉ có một vài doanh nghiệp, một vài địa phương hay một vài người nông dân nỗ lực. Chỉ khi mỗi chủ thể đều nhận ra mình đang cùng gìn giữ một hệ sinh thái, hạt cà phê mới thực sự mang theo linh hồn của đại ngàn.
