Đón 120 triệu lượt khách/năm, sân bay Việt còn nhiều dư địa tăng nguồn thu dịch vụ

Hành khách mua sắm tại cửa hàng trong sân bay - Ảnh: S.C

Dòng khách lớn, doanh thu chưa tương xứng

Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam - ACV đang quản lý 22 sân bay, phục vụ hơn 120 triệu lượt khách/năm. Đây là dòng khách ổn định, tập trung cao, thuận lợi để phát triển bán lẻ, ăn uống, quảng cáo, phòng chờ, bãi xe và nhiều dịch vụ khác.

Thế nhưng, theo báo cáo tài chính năm 2025, doanh thu phi hàng không của ACV mới chiếm khoảng 15% tổng doanh thu từ hoạt động cảng hàng không.

Đây là nguồn tiền không trực tiếp đến từ cất hạ cánh hay phục vụ chuyến bay, mà từ cửa hàng, ăn uống, hàng miễn thuế, quảng cáo, phòng chờ, bãi xe, cho thuê mặt bằng và logistics.

Nghịch lý là các sân bay Việt đón lượng khách rất lớn nhưng nguồn thu dịch vụ mới chiếm 15%, trong khi nhiều sân bay quốc tế đạt 30-40% và có biên lợi nhuận cao.

Việc tăng nguồn thu từ mảng phi hàng không là vấn đề được đặt ra tại Đại hội đồng cổ đông thường niên 2026 của ACV.

Ông Nguyễn Đức Hùng, quyền Tổng giám đốc ACV, cho biết nguồn thu phi hàng không giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào phí cất hạ cánh, sân đỗ và các dịch vụ trong dây chuyền khai thác bay.

Tại Tân Sơn Nhất, Nội Bài và Đà Nẵng, ACV đã hợp tác với nhiều doanh nghiệp khai thác bán lẻ, ăn uống, phòng chờ và hàng miễn thuế ở khu vực công cộng lẫn khu cách ly.

Vì sao sân bay quốc tế khai thác dịch vụ tốt hơn?

Lãnh đạo một doanh nghiệp tại Tân Sơn Nhất cho biết mặt bằng sân bay có lợi thế về lượng khách nhưng chi phí cao và hiệu quả phụ thuộc lớn vào vị trí.

Quầy hàng nằm trên luồng từ khu soi chiếu đến cửa khởi hành có thể tiếp cận hàng nghìn khách mỗi ngày, trong khi cửa hàng rộng nhưng khuất dòng người vẫn dễ vắng khách.

Tại nhiều sân bay quốc tế, nhà ga được vận hành như một trung tâm thương mại, dựa trên dữ liệu về lượng khách, thời gian chờ và nhu cầu từng nhóm để bố trí dịch vụ.

Năm tài chính 2024 - 2025, Changi thu gần 1,17 tỉ SGD từ nhượng quyền và cho thuê, chiếm khoảng 38% tổng doanh thu. Sân bay này còn phát triển Jewel thành tổ hợp mua sắm, giải trí, thu hút cả người không đi máy bay.

Aena, đơn vị quản lý mạng lưới sân bay Tây Ban Nha, đạt gần 1,98 tỉ euro doanh thu thương mại năm 2025, tương đương 31% tổng doanh thu, từ bán lẻ, ăn uống, bãi xe, thuê xe, quảng cáo, phòng chờ và bất động sản.

Điểm chung là các doanh nghiệp này xem mặt bằng nhà ga, bãi xe và quỹ đất quanh sân bay như những tài sản tạo doanh thu, thay vì chỉ phục vụ hoạt động bay.

Nguồn thu ngoài hàng không của ACV hiện chủ yếu đến từ khai thác mặt bằng nhà ga và hợp tác với các doanh nghiệp như Sasco, Taseco Air. Riêng tại Sasco, ACV cũng là cổ đông lớn.

Tuy nhiên, mô hình quốc tế khó áp dụng nguyên vẹn tại Việt Nam. Năm 2025, Tân Sơn Nhất phục vụ hơn 42 triệu lượt khách, trong đó khoảng 24 triệu lượt là khách nội địa. Nhóm này thường đến sát giờ, thời gian chờ ngắn, ít sử dụng hàng miễn thuế và khá nhạy cảm với giá.

Trong khi đó, giá đồ ăn, cà phê, nước uống hay phòng chờ tại sân bay thường cao hơn bên ngoài. Cộng với cảnh xếp hàng, tìm cửa khởi hành và tâm lý lo trễ chuyến, nhiều hành khách chỉ chi cho những nhu cầu thật sự cần thiết.

Hành khách sử dụng phòng chờ tại sân bay, một trong những dịch vụ đóng góp vào nguồn thu ngoài hàng không - Ảnh: S.C

Tối ưu từng mét vuông nhà ga, ACV đổi cách khai thác mặt bằng

Theo ông Nguyễn Đức Hùng, để tăng hiệu quả trên từng mét vuông mặt bằng, ACV sẽ không chỉ cho thuê theo cách truyền thống mà còn mở rộng các mô hình linh hoạt như chia sẻ doanh thu, cam kết doanh thu tối thiểu theo diện tích và nhượng quyền từng loại hình dịch vụ.

"Tổng công ty tiếp tục nghiên cứu để mở rộng những mô hình có hiệu quả, qua đó vừa nâng hiệu suất mặt bằng vừa giảm chi phí quản lý trực tiếp" - ông Hùng nói.

Cách làm này giúp sân bay có khoản thu bảo đảm nhưng vẫn được hưởng thêm khi cửa hàng kinh doanh tốt. Doanh nghiệp dịch vụ cũng có động lực cải thiện sản phẩm, giá bán và chất lượng phục vụ.

Việc lựa chọn đối tác vì thế không nên chỉ dựa vào mức giá thuê. Thương hiệu, cơ cấu sản phẩm, giá bán cam kết và kinh nghiệm vận hành cũng cần được tính đến.

Nếu tiền thuê quá cao, chi phí có thể được cộng vào giá bán. Khi hành khách không chấp nhận mức giá này, cả cửa hàng lẫn sân bay đều khó đạt doanh thu kỳ vọng.