Hiến kế nâng tầm cà phê Việt

Bà CAO XUÂN THU VÂN, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam:

Xây dựng chuỗi giá trị dài hạn

Chuỗi liên kết của ngành cà phê hiện nay chính là quản trị chuỗi cung ứng bằng hợp đồng. Tuy nhiên, vấn đề không nằm ở chỗ chưa có hợp đồng, mà nằm ở chỗ các hợp đồng đó chưa đủ mạnh, chưa đủ bền và chưa đủ kỷ luật để tạo ra giá trị.

Chính vì vậy, để chuỗi liên kết thực sự hiệu quả, không chỉ cần ký hợp đồng mà quan trọng hơn là thiết kế được hệ thống hợp đồng có tính ràng buộc, có chia sẻ lợi ích và có cơ chế thực thi đủ mạnh. Trong cấu trúc đó, hợp tác xã cần được xác định là một chủ thể rất quan trọng.

Về phía doanh nghiệp (DN), cần chuyển từ tư duy mua bán ngắn hạn sang xây dựng chuỗi giá trị dài hạn. Phía ngân hàng cũng cần phát triển các mô hình tín dụng dựa trên hợp đồng đầu ra, coi hợp đồng là một dạng tài sản bảo đảm, thay vì chỉ dựa vào tài sản vật chất. Và về phía chính sách, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý để bảo vệ các hợp đồng kinh tế trong chuỗi liên kết.

Ngành cà phê Việt Nam đã đi rất xa về sản lượng, nhưng để đi xa hơn về giá trị, chúng ta buộc phải thay đổi cách tổ chức chuỗi. Chuỗi liên kết không phải là khẩu hiệu mà là kỷ luật hợp đồng. Và kỷ luật đó chỉ có thể hình thành khi các chủ thể trong chuỗi, từ nông dân, DN đến ngân hàng cùng chia sẻ lợi ích và cùng tôn trọng cam kết dài hạn.

Bà BÙI HOÀNG YẾN, phụ trách Văn phòng Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương tại TP HCM:

Xây dựng thương hiệu bằng câu chuyện

Yếu tố then chốt trong xúc tiến thương mại cà phê là xây dựng được "câu chuyện" sản phẩm đủ hấp dẫn để thu hút người tiêu dùng trên các kệ hàng quốc tế. Việt Nam có lợi thế về bản sắc văn hóa riêng, và đây chính là nguồn chất liệu quan trọng để xây dựng câu chuyện cho sản phẩm. Thực tế cho thấy khi cạnh tranh thuần túy về chất lượng với các nước Mỹ Latinh như Brazil, cà phê Việt Nam gặp không ít thách thức. Tuy nhiên, yếu tố văn hóa lại có thể tạo nên sự khác biệt. Nếu cà phê Việt Nam được định vị ở phân khúc cao cấp, đồng thời "khoác" lên câu chuyện gắn với con người, lịch sử và địa lý, sản phẩm hoàn toàn có thể chinh phục thị trường quốc tế bằng bản sắc riêng.

Mục tiêu sắp tới là đưa cà phê Việt Nam lên tầm cao mới, chuyển từ xuất khẩu hàng xô, hàng container sang xuất khẩu cà phê đặc sản mang bản sắc riêng. Để làm được điều này, cần sự phối hợp giữa Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam, các vùng trồng trọng điểm như Đắk Lắk, Lâm Đồng, Gia Lai, cùng truyền thông và sự hỗ trợ tài chính từ ngân hàng nhằm thúc đẩy xuất khẩu cà phê chế biến.

Ông NGUYỄN THIÊN VĂN, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk:

Đưa Đắk Lắk trở thành trung tâm chế biến sâu

Đắk Lắk hiện còn nhiều dư địa để phát triển chế biến sâu. Dư địa này đến từ nguồn nguyên liệu lớn, tương đối ổn định; chất lượng ngày càng được cải thiện; hệ sinh thái DN đang trưởng thành; nhu cầu đổi mới công nghệ; xu hướng tiêu dùng mới trong và ngoài nước; đặc biệt là khát vọng chuyển dịch từ xuất khẩu thô sang xuất khẩu giá trị gia tăng cao.

Thị trường hiện không chỉ đòi hỏi cà phê ngon hơn, ổn định hơn, truy xuất rõ ràng hơn, mà còn yêu cầu sản phẩm tiện dụng, đa dạng, phù hợp với lối sống hiện đại. Các dòng sản phẩm như cà phê rang xay chất lượng cao, cà phê hòa tan thế hệ mới, cà phê chiết xuất, cà phê RTD (uống liền) hay sản phẩm chuyên biệt theo từng phân khúc đang mở ra không gian tăng trưởng mới. Đắk Lắk hoàn toàn có thể trở thành trung tâm chế biến sâu cà phê của Việt Nam và khu vực. Định hướng của tỉnh là phát triển ngành cà phê theo hướng hiện đại, xanh và bền vững; gắn chế biến sâu với vùng nguyên liệu chất lượng cao; gắn đầu tư công nghệ với đổi mới quản trị; kết hợp giá trị kinh tế với giá trị văn hóa...

Ông NGUYỄN QUANG BÌNH, chuyên gia thị trường cà phê:

Cần sự đồng hành của ngân hàng

Qua nhiều hội thảo, một vấn đề lớn được chỉ ra là cà phê Việt Nam vẫn chủ yếu bán theo kiểu "trôi nổi", chưa hình thành được chuỗi cung ứng rõ ràng, bài bản. DN trong nước cũng chưa nhận được sự hỗ trợ tương xứng, đặc biệt từ hệ thống ngân hàng, lực lượng có vai trò quan trọng trong việc kết nối và duy trì chuỗi cung ứng.

Từ thực tế này cho thấy cần có sự đồng hành chặt chẽ hơn từ phía ngân hàng đối với DN trong nước, qua đó thúc đẩy phát triển cà phê đặc sản, xây dựng chuỗi cung ứng và thương hiệu. Đồng thời, cần hỗ trợ các nhóm nông dân sản xuất cà phê đặc sản tham gia thị trường một cách bài bản hơn.

Một khi tổ chức được thị trường và xây dựng được chuỗi giá trị rõ ràng, cà phê Việt Nam mới có thể tạo dựng thương hiệu bền vững.

Ông NGUYỄN VĂN KHÔI, Phó Giám đốc khối khách hàng doanh nghiệp Nam A Bank:

Nhiều chính sách ưu đãi về tín dụng

Có thể nói, lĩnh vực trà và cà phê đang được hưởng nhiều chính sách ưu tiên về tín dụng. Thời gian qua, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu các ngân hàng tập trung nguồn vốn cho khu vực nông, lâm, thủy sản, với quy mô khoảng 100.000 tỉ đồng.

Để tiếp cận các ưu đãi trong lĩnh vực cà phê - trà, DN cần đáp ứng một số điều kiện cơ bản. Trước hết là có năng lực sản xuất, đầu tư máy móc và tham gia vào chuỗi giá trị từ trồng trọt, chế biến đến thương mại, xuất khẩu. Trong đó, những DN sở hữu vùng nguyên liệu được ưu tiên hơn.

Ngoài ra, phương án kinh doanh phải khả thi, thể hiện qua tài chính minh bạch, lịch sử tín dụng tốt (không có nợ xấu trên hệ thống CIC), cùng với đầu ra rõ ràng như hợp đồng xuất khẩu, thông tin thị trường, giá cả, sản lượng và lịch sử giao dịch. Trong đó, tài sản bảo đảm là một trong những điều kiện quan trọng khi xét cấp tín dụng.

Ông THÁI ANH TUẤN, Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu 2-9 Đắk Lắk (Simexco Daklak):

3 yếu tố cốt lõi

Để phát triển chế biến sâu, cần hội đủ 3 yếu tố cốt lõi là vốn, công nghệ và thị trường. Trong đó, DN phải bám sát nhu cầu thị trường, đồng thời bảo đảm nguồn cung ổn định từ các hợp tác xã. Hiện nay, hoạt động xuất khẩu đã tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế với hệ thống truy xuất nguồn gốc đầy đủ, cho phép người mua theo dõi đến từng container, từng hộ nông dân và vùng trồng cụ thể.

Bên cạnh đó, ngân hàng đóng vai trò hỗ trợ then chốt về nguồn lực tài chính. Xét về thứ tự ưu tiên, DN cho rằng thị trường cần đi trước để định hướng đầu tư, còn công nghệ có thể triển khai sau. Do đó, DN đang chủ động lựa chọn thị trường phù hợp, triển khai từng bước chắc chắn trước khi đầu tư mạnh vào chế biến sâu, đồng thời cân nhắc tham gia phân khúc cà phê đặc sản như một hướng đi chiến lược.

Ông NGUYỄN LÂM THANH, Tổng giám đốc TikTok Việt Nam; đại diện TikTok tại Việt Nam

Kể câu chuyện cà phê trên nền tảng số

Để thúc đẩy tiêu thụ, một trong những yếu tố then chốt là cách kể câu chuyện về sản phẩm. Với cà phê, trải nghiệm của người dùng cần được truyền tải một cách hấp dẫn. DN, hợp tác xã đến người nông dân là những người hiểu rõ nhất về sản phẩm, nên cũng chính là những "người kể chuyện" thuyết phục nhất.

Từ thực tế này, tôi đề nghị TikTok, Báo Người Lao Động cùng các đơn vị liên quan có thể xây dựng một "câu lạc bộ" nội dung về cà phê, tập trung chia sẻ các câu chuyện như cách trồng, cách chế biến, cách thưởng thức… Không gian này có thể được tổ chức trên nền tảng TikTok với hệ thống hashtag riêng, giúp người dùng dễ dàng tìm kiếm và tiếp cận thông tin. Qua đó, từng bước tích lũy niềm tin và góp phần nâng cao hình ảnh cà phê Việt Nam trên thị trường. 

Nhà báo - TS TÔ ĐÌNH TUÂN, Tổng Biên tập Báo Người Lao Động:

8 nhóm giải pháp thúc đẩy chế biến sâu

Ngành cà phê trong 3 năm qua dù chưa có bước phát triển mạnh về chế biến sâu, chủ yếu tập trung vào sản xuất nhưng kim ngạch vẫn tăng hơn gấp đôi. Vì vậy, nếu thúc đẩy chế biến sâu hiệu quả, kim ngạch xuất khẩu cà phê trong 3-4 năm tới hoàn toàn có thể nâng lên 18-20 tỉ USD.

Để đạt được mục tiêu này, thứ nhất cần xác định chế biến sâu là một trục chiến lược quốc gia, với sự tham gia của DN, các cơ quan, ban ngành, các đơn vị liên quan và cả cơ quan truyền thông. Thứ hai, cần tạo cú hích về tài chính cho DN, vì đây là điểm nghẽn lớn nhất.

Thứ ba, phát triển vùng nguyên liệu chuẩn hóa, nếu không thì không thể phát triển chế biến sâu. Thứ tư, tăng cường thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài và chuyển giao công nghệ. Thứ năm, xây dựng thương hiệu cà phê Việt Nam ở cấp độ cộng đồng, song song với thương hiệu DN. Báo Người Lao Động cũng mong muốn tổ chức ngày hội cà phê Việt Nam ở nước ngoài, với sự đồng hành của Bộ Công Thương, DN và các tham tán thương mại Việt Nam. Đây là mục tiêu vẫn đang được ấp ủ.

Thứ sáu, phát triển cà phê đặc sản và phân khúc cao cấp. Thứ bảy, cần đẩy mạnh tham gia các hội chợ quốc tế, đồng thời phát triển thương mại điện tử và các chuỗi F&B (dịch vụ ăn uống) quốc tế. Thứ tám, hoàn thiện chính sách đồng bộ, bởi nếu chỉ DN nỗ lực là chưa đủ.