Việt Nam đang đứng trước thời cơ quan trọng để đón dòng vốn quốc tế quy mô lớn. Bài toán giờ là tạo cơ chế để dòng tiền đi thẳng vào nền kinh tế, trở thành động lực tăng trưởng bền vững.
Ngay sau chuyến tháp tùng Phó Thủ tướng Thường trực trong chuyến thăm và làm việc tại Singapore, giữa bối cảnh Việt Nam vừa chính thức triển khai Trung tâm tài chính quốc tế (IFC), ông Don Lam - Tổng Giám đốc và Cổ đông sáng lập Tập đoàn VinaCapital, quỹ đầu tư hiện quản lý gần 4 tỉ USD - đã có cuộc trò chuyện đầu xuân với báo Tuổi Trẻ, trong chương trình Walk & Talk mùa 3.
Từ trải nghiệm thực tiễn, ông mang đến góc nhìn sâu về IFC, thị trường chứng khoán và cả con đường trở thành nhà đầu tư chuyên nghiệp.
Năm 2026 đánh dấu tròn 30 năm mở lối cho dòng vốn quốc tế mang tính chiến lược. Trong giai đoạn tăng tốc và bứt phá, nhu cầu thu hút nguồn vốn lớn ngày càng cấp thiết.
Theo ông Don Lam, với lợi thế chi phí cạnh tranh, thị trường nội địa lớn và quyết tâm cải cách thể chế ngày càng rõ nét, Việt Nam đang đứng trước một "cửa sổ cơ hội" quan trọng.
"Trong 5-7 năm tới, nếu tận dụng tốt, chúng ta có thể triển khai những sáng kiến mang tính đột phá, từng bước đưa Việt Nam hiện diện trên bản đồ các trung tâm tài chính toàn cầu", ông nói.
Theo đó, IFC được xem là đòn bẩy chiến lược giúp dòng vốn quốc tế vào Việt Nam thuận lợi, linh hoạt và đi sâu hơn vào cấu trúc nền kinh tế, đặc biệt với các dòng vốn dài hạn cho công nghệ, hạ tầng, fintech và chuyển đổi năng lượng.
Nhờ vậy, Việt Nam có thể tiếp cận các công cụ tài chính hiện đại như mô hình quỹ hợp danh hữu hạn (GP-LP), quỹ tín thác, sản phẩm phái sinh, tài sản số và chứng khoán hóa tài sản xanh.
Quan trọng hơn, IFC giúp dòng vốn quốc tế đi thẳng vào Việt Nam thay vì phải "đi vòng" qua các trung tâm tài chính khác.
Song song với IFC, việc nâng hạng thị trường chứng khoán sẽ mở ra cơ hội tiếp cận trực tiếp dòng vốn quy mô lớn từ các quỹ chỉ số, quỹ hưu trí và bảo hiểm toàn cầu.
Chuyên gia của quỹ đầu tư nhấn mạnh: "Trong bối cảnh doanh nghiệp tư nhân vẫn phụ thuộc nhiều vào vốn vay ngân hàng, IFC được kỳ vọng sẽ tháo gỡ nút thắt này, đồng thời nâng tầm vị thế quốc gia. Về dài hạn, tôi cho rằng đây là trụ cột chiến lược thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong 25 năm tới."
Dù khu vực đã có các trung tâm tài chính lớn như Singapore hay Hong Kong, qua trao đổi với nhiều nhà đầu tư quốc tế, ông Don Lam cho biết họ đánh giá khung pháp lý của Việt Nam khá thông thoáng. Việc đi sau cho phép thiết kế chính sách linh hoạt, phù hợp hơn với bối cảnh mới.
"Việt Nam không xây dựng IFC để cạnh tranh trực tiếp các bên khác, mà nhằm phục vụ nhu cầu phát triển chính mình, tạo giá trị kinh tế - xã hội thiết thực cho doanh nghiệp và người dân, từng bước tháo gỡ những "nút thắt" tồn tại lâu nay", ông cho hay.
Chẳng hạn, việc hình thành sàn giao dịch hàng hóa cho các mặt hàng nông nghiệp chủ lực như cà phê, gạo, hồ tiêu… sẽ giúp doanh nghiệp và nông dân chủ động hơn trong định giá, tiếp cận thị trường minh bạch và gia tăng giá trị trong chuỗi cung ứng.
Theo định hướng, IFC sẽ dựa trên hai trụ cột chính: khơi thông thị trường vốn cho các dự án hạ tầng trọng điểm và phát triển các sản phẩm tài chính hiện đại như sàn giao dịch đa tài sản, tài chính số, tài sản mã hóa, chứng khoán xanh, blockchain và các nền tảng giao dịch hàng hóa.
Với chi phí cạnh tranh, thị trường nội địa lớn và cơ chế pháp lý đặc thù, chuyên gia cho rằng: "Việt Nam có tiềm năng trở thành điểm đến an toàn, linh hoạt và giàu triển vọng đối với các định chế tài chính toàn cầu đang tìm kiếm cơ hội mở rộng tại châu Á."
Đi qua nhiều thăng trầm, thị trường chứng khoán Việt Nam đã chạm mốc 30 năm hình thành và 26 năm kể từ phiên giao dịch đầu tiên vào năm 2000. Trên hành trình ấy, thị trường dần trở thành kênh huy động vốn quan trọng, đồng hành sự lớn lên của nền kinh tế.
Từ góc nhìn đại diện quỹ đầu tư chuyên nghiệp, nếu ví thị trường chứng khoán Việt Nam như một cây xanh được vun trồng suốt nhiều thập kỷ, ông Don Lam cho rằng những "cành lộc" giá trị đã góp phần quan trọng cho nền kinh tế.
Theo ông, "cành lộc" nổi bật thể hiện qua việc từ vỏn vẹn hai mã niêm yết ban đầu với vốn hóa khoảng 1% GDP, đến nay có hơn 1.600 doanh nghiệp niêm yết, vốn hóa 330 tỉ USD, tương đương 65% GDP. Thị trường trái phiếu doanh nghiệp đạt quy mô 10-12% GDP.
Cấu trúc thị trường ngày càng đa dạng với sự xuất hiện của các sản phẩm phái sinh và chứng quyền có bảo đảm. Có thời điểm thanh khoản đạt 1-1,5 tỉ USD mỗi ngày, đưa Việt Nam vào nhóm thị trường giao dịch sôi động trong ASEAN. Việc FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi cũng phản ánh nỗ lực cải cách và hội nhập.
"Theo tôi, mỗi dấu mốc không chỉ là thành quả, mà còn là dịp nhìn lại để rút kinh nghiệm và định hướng tương lai. Bên cạnh niềm vui, cần giữ sự tỉnh táo để chứng khoán Việt trở thành trụ cột phát triển dài hạn, đặc biệt thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân", ông chia sẻ.
Ở góc nhìn thẳng thắn, ông chỉ ra những "nút thắt" cần tháo gỡ trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Một trong những hạn chế lớn là quy mô doanh nghiệp niêm yết tăng nhanh nhưng chất lượng chưa tương xứng, khiến lựa chọn đầu tư chưa đa dạng.
Cơ cấu vốn hóa hiện vẫn tập trung mạnh vào tài chính và bất động sản (khoảng 60%), trong khi cần thêm doanh nghiệp công nghệ cao và sản xuất để phản ánh đúng xu hướng kinh tế.
Với nhà đầu tư nước ngoài, dù chính sách cởi mở hơn, tỉ lệ sở hữu (room) ngoại vẫn là rào cản khi nhiều cổ phiếu nhanh chóng kín, buộc khối ngoại phải mua cao hơn 10-20%.
Mức độ minh bạch còn thấp so với khu vực khi chưa áp dụng rộng IFRS, báo cáo tài chính chưa bắt buộc song ngữ và hệ thống ngân hàng chưa tuân thủ Basel III.
Ngoài ra, sản phẩm tài chính còn hạn chế. Cần bổ sung bán khống, T+0 và cơ chế bù trừ trung tâm (CCP) để đáp ứng tiêu chí nâng hạng thị trường theo chuẩn MSCI.
Cấu trúc thị trường hiện phụ thuộc lớn vào nhà đầu tư cá nhân, chiếm hơn 95% giao dịch, khiến biến động mạnh. Việc phát triển quỹ hưu trí, song song thu hút dòng vốn tổ chức dài hạn được xem là giải pháp quan trọng để tạo thế bền vững cho thị trường chứng khoán.
Điều đáng trân quý ở nhà sáng lập quỹ đầu tư VinaCapital là dù có công việc ổn định và cơ hội thăng tiến đều đặn tại Canada, ông vẫn đưa ra quyết định hồi hương và gắn bó sâu sắc với hoạt động huy động vốn quốc tế vào doanh nghiệp Việt Nam.
"Khi quyết định trở về nguồn cội cách đây hơn 30 năm, câu hỏi đầu tiên luôn trăn trở trong tôi là: "Làm thế nào để Việt Nam có thể giàu mạnh và phát triển hơn?".
Qua nhiều trải nghiệm, tôi nhận ra con đường căn bản và hiệu quả hàng đầu chính là thông qua đầu tư. Từ suy nghĩ đó, tôi quyết định dấn thân", ông bày tỏ.
Thực tế, những năm đầu vô cùng thách thức, nhà đầu tư quốc tế còn hoài nghi về mức độ an toàn và tương lai của Việt Nam. Khi ấy, Việt Nam giống như một "sản phẩm mới", cần được giới thiệu và xây dựng niềm tin từng bước thông qua các hoạt động xúc tiến đầu tư.
Theo thời gian, niềm tin ngày càng tăng, nhà đầu tư quốc tế cảm nhận được Việt Nam ổn định chính trị, có lực lượng lao động chăm chỉ, khả năng tham gia sâu vào chuỗi sản xuất toàn cầu. Nhờ đó, dòng vốn FDI phát triển tích cực, dòng vốn gián tiếp (FII) từ các định chế tài chính cũng gia tăng, củng cố vị thế của nước ta như một điểm đến hấp dẫn.
"Trong giai đoạn tới, khi nền kinh tế cần nguồn vốn lớn và dài hạn cho các lĩnh vực then chốt, việc khai thác hiệu quả kênh FII trở nên ngày càng quan trọng. Điều này cũng thôi thúc tôi gắn bó, nỗ lực hơn trong hành trình huy động dòng vốn quốc tế vào nước nhà", ông nói.
Năm mới mở ra nhiều kỳ vọng, nhiều người trẻ dần định hình con đường sự nghiệp. Từ đây, không ít người muốn tìm hiểu về yếu tố cốt lõi để "săn" cơ hội trở thành nhà đầu tư chuyên nghiệp.
Theo ông Don Lam, khi gặp các bạn trẻ muốn bước chân vào lĩnh vực đầu tư, kỳ vọng xây dựng vị thế và sự nghiệp trong giới tài chính, ông thường khuyên nên bắt đầu bằng học hỏi thực tế tại các tổ chức đầu tư chuyên nghiệp. Kiến thức trong trường lớp hay sách vở là cần thiết, nhưng không thể thay thế thực tiễn.
Yếu tố quan trọng để trở thành một nhà đầu tư chuyên nghiệp nằm ở tư duy dài hạn. Lưu ý, nếu để cảm xúc chi phối, quyết định rất dễ sai lệch, trong khi con số không bao giờ nói dối.
Chẳng hạn, khi tham gia thị trường chứng khoán, cần suy nghĩ dài hạn, chọn những doanh nghiệp có thương hiệu và nền tảng phát triển bền vững, đó mới là đầu tư. Ngược lại, nếu chỉ "lướt sóng" chứng khoán ngắn hạn, ra quyết định chủ yếu dựa trên cảm xúc thay vì chiến lược, rủi ro luôn chực chờ.
Tầm nhìn chiến lược là nền tảng không thể thiếu. Hiện quỹ đầu tư tập trung vào những doanh nghiệp Việt Nam có khả năng phát triển trong 10-15 năm tới, đặc biệt ở lĩnh vực như hạ tầng, công nghệ, tiêu dùng… Đặt trọng tâm vào chất lượng doanh nghiệp, ban lãnh đạo và năng lực điều hành.
Bên cạnh đó cần tư duy và kỹ năng đàm phán. Ông khẳng định, muốn hợp tác thành công, phải đặt win-win (hai bên cùng có lợi) lên hàng đầu, cùng tạo ra giá trị lớn hơn, để 1 + 1 không chỉ bằng 2 mà là 3, thậm chí lớn hơn.
Thực tế, khi tiếp xúc với các tỉ phú quốc tế, để họ sẵn sàng rót vốn vào Việt Nam, điều quan trọng vẫn là xây dựng niềm tin và trở thành bạn hữu. Rất nhiều tỉ phú nước ngoài đều đi lên từ vị trí nhỏ bé, họ trân trọng sự mộc mạc và thực tế hơn là vẻ hào nhoáng.
Do đó, thay vì những buổi tiếp đón cầu kỳ tại khách sạn 5 sao hay nhà hàng Michelin, có những người thích trải nghiệm rất đời thường như ăn phở, ngồi quán vỉa hè. Chính sự gần gũi ấy giúp họ hiểu rõ hơn về con người và văn hóa Việt Nam, dần nảy sinh sự quan tâm đến môi trường đầu tư.
"Giữa vô vàn chiến lược, từ trải nghiệm rất thực tế, tôi đúc kết rằng để đi đường dài và thành công trong giới đầu tư tài chính, điều cốt lõi nhất là sự chân thành", ông Don Lam nhận định.
