Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn - Ảnh: QUỐC HỘI
Trình bày tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết Chính phủ đề xuất nâng cấp và đổi tên thành Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa thay thế cho Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017.
Với bất kỳ doanh nghiệp nào, câu hỏi đầu tiên luôn là tiền đâu và vốn ở đâu
Dự luật được thiết kế gồm 5 chương và 35 điều, trong đó xác định rõ nguyên tắc hỗ trợ phải có trọng tâm, có thời hạn và gắn với kết quả đầu ra.
Đồng thời thực hiện hỗ trợ theo lộ trình nâng cấp doanh nghiệp - từ hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp, siêu nhỏ lên nhỏ, từ nhỏ lên vừa và từ vừa phát triển thành doanh nghiệp lớn.
Đặc biệt, thay vì "nhà nước hỗ trợ cái mình có" sang "hỗ trợ thứ doanh nghiệp cần".
Thẩm tra nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết cơ bản nhất trí về sự cần thiết điều chỉnh tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Song đề nghị tiếp tục rà soát các quy định bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch, xác định rõ tiêu chí, điều kiện được hưởng chính sách hỗ trợ, không phát sinh thêm thủ tục hành chính, tránh cơ chế xét duyệt, "xin - cho".
Nêu ý kiến sau đó, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, việc sửa luật phải tạo ra bước đột phá về chính sách, chuyển từ phương thức hỗ trợ theo khả năng cung cấp của Nhà nước sang hỗ trợ theo nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.
Đánh giá sự thay đổi tích cực của dự thảo khi bỏ tiêu chí tổng nguồn vốn "khó xác định và dễ gây tranh cãi", song ông cũng đề nghị phải tính toán kỹ các rủi ro có thể phát sinh.
Đơn cử như ngưỡng doanh thu 400 tỉ đồng vẫn có thể "lọt" một số doanh nghiệp đã có năng lực rất tốt vào diện được hỗ trợ, từ đó làm loãng nguồn lực quốc gia.
Theo ông, với bất kỳ doanh nghiệp nào, câu hỏi đầu tiên luôn là tiền đâu và vốn ở đâu. Có vốn thì mới có mặt bằng sản xuất, có vốn mới mua sắm được thiết bị và ứng dụng khoa học, công nghệ.
Ông lưu ý việc cấp phép thành lập doanh nghiệp thì rất dễ nhưng quản lý và sàng lọc lại rất khó. Thực tế có những doanh nghiệp theo kiểu "tay không bắt giặc", đăng ký thành lập chỉ để mua bán hóa đơn chứng từ và gian lận thương mại.
Ông Đậu Anh Tuấn phát biểu - Ảnh: QUỐC HỘI
Doanh thu dưới 10 tỉ đồng nộp thuế trên doanh thu
Từ kinh nghiệm của nhiều nước, Phó tổng thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Đậu Anh Tuấn cho rằng nên hướng vào những nhóm chính sách có thể tự thực hiện được ngay sau khi ban hành luật.
Bởi thực tiễn từ luật 2017 và các luật khác cho thấy nhiều chính sách tốt như hỗ trợ tiền, vốn, đất đai, song "khi xuống đến cấp cơ sở, doanh nghiệp thụ hưởng được rất ít".
Đặc biệt ông đề xuất cho doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh có doanh thu dưới 10 tỉ đồng được nộp thuế theo doanh thu. Lý do doanh nghiệp có doanh thu dưới 10 tỉ hiện nay có đến 4 loại sổ sách kế toán và nộp thuế trên doanh thu trừ chi phí.
"Nhưng doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh việc tính toán chi phí rất phức tạp. Một hàng phở làm sao chứng minh được con gà mua ở đâu mà có hóa đơn, chứng từ?", ông Tuấn nêu.
Ông nói nếu cho nộp thuế trên doanh thu sẽ tác động đến 5 - 6 triệu hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ, hiệu ứng xã hội sẽ rất lớn.
Tiếp thu giải trình thêm, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết số doanh nghiệp nhỏ và vừa đang chiếm khoảng 98,4% số lượng doanh nghiệp, nhưng dư nợ tín dụng chỉ khoảng 19 - 20%, là tỉ lệ rất nhỏ.
Đáng chú ý các quỹ hỗ trợ "thực sự còn manh mún và rất uổng phí". Bình quân mỗi địa phương hiện nay có khoảng 19 - 20 quỹ ngoài ngân sách, cấp Trung ương khoảng hơn 30 quỹ.
Như Quỹ Bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa sau 13 năm hoạt động chỉ đạt doanh số bảo lãnh khoảng 4.000 tỉ đồng với 2.100 hợp đồng bảo lãnh cho 1.000 doanh nghiệp.
"Việc cho vay quá nhỏ giọt và thận trọng như vậy đòi hỏi chúng ta phải nhanh chóng nghiên cứu, tính toán phương án mới", Bộ trưởng nêu.
Về thuế, Bộ trưởng cho biết sau khi luật được ban hành, sẽ hướng dẫn cụ thể với những doanh nghiệp có doanh thu dưới 10 tỉ đồng sẽ được thực hiện nộp thuế theo phương pháp đơn giản dựa trên tỉ lệ doanh thu.
