Tổng thống Donald Trump từng cam kết sẽ khôi phục chế độ thuế quan của mình sau những thất bại tại Tòa án Tối cao và các thách thức pháp lý khác. Giờ đây, ông đang làm điều đó, nhưng không theo cách ồn ào, tùy hứng, ứng biến theo cảm tính, với những bài đăng toàn chữ in hoa lúc nửa đêm trên Truth Social như trước đây.
Cách tiếp cận mới của ông Trump với thuế quan là lặng lẽ, có phương pháp và kiên nhẫn. Và những điều đó là có chủ đích. Những công cụ mà ông đang sử dụng để tái dựng cỗ máy thuế quan lần này chính xác hơn nhiều so với những công cụ trước đây.
Nhưng nếu thành công, các mức thuế mới nhất của ông có thể quyết liệt chẳng kém gì những mức thuế trước đó. Và còn kéo dài lâu hơn.
Vậy ông Trump đang làm gì?
Tối muộn hôm thứ 3 tuần này theo giờ Mỹ, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer công bố một báo cáo dài 98 trang, trình bày kết quả cuộc điều tra kéo dài nhiều tháng về chính sách của các đối tác thương mại liên quan đến việc mua hàng hóa được sản xuất bằng lao động trái phép.
Báo cáo phát hiện rằng 60 nền kinh tế có quan hệ thương mại với Mỹ đã không áp đặt, hoặc không thực thi hiệu quả, các lệnh cấm nhập khẩu vào nước họ những mặt hàng được sản xuất bởi những người bị buộc phải làm việc trái ý muốn hoặc nhận thù lao không tương xứng. Greer cho biết một số nền kinh tế khác đã có “những bước đi ban đầu” trong việc hạn chế lao động kiểu như vậy, nhưng ông nói mỗi đối tác thương mại của Mỹ cần phải giải quyết vấn đề này nhanh hơn.
“Việc các đối tác thương mại quan trọng nhất của chúng ta không xử lý vấn đề nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động trái phép là điều không thể chấp nhận”, ông Greer nói trong một tuyên bố. “Điều này tạo ra một động lực trong đó người lao động Mỹ bị buộc phải cạnh tranh trên toàn cầu trong một sân chơi không công bằng”.
Như một biện pháp khắc phục, Greer đề xuất áp mức thuế tối thiểu 10% trên diện rộng đối với tất cả các đối tác thương mại mà chính quyền đã điều tra, viện dẫn thẩm quyền theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Một số khối và nền kinh tế từng tham gia đàm phán thương mại với Mỹ, bao gồm Canada, Mexico, Liên minh châu Âu, Ecuador, Indonesia và Pakistan, sẽ chịu mức thuế mới 10% này.
Nhiều quốc gia khác sẽ đối mặt với mức thuế cao hơn, 12,5%, trong đó có Trung Quốc, Brazil, Nhật Bản và Ấn Độ. Đây là những đối tác thương mại mà Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ cho rằng thậm chí còn chưa có những bước đi ban đầu để loại bỏ lao động trái phép khỏi nền kinh tế hàng nhập khẩu của họ.
Các mức thuế này sẽ không có hiệu lực ngay lập tức. Chúng đã bước vào giai đoạn lấy ý kiến công chúng, kéo dài đến ngày 6/7, và Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ sẽ tổ chức các phiên điều trần về đề xuất này vào ngày 7/7.
Vì sao ông Trump chọn cách làm mới này?
Từ lâu, ông Trump đã phát tín hiệu rằng ông sẽ sử dụng các phương pháp thay thế để áp thuế quan, ngay cả trước khi Tòa án Tối cao vào tháng 2 tuyên bố ông không có thẩm quyền sử dụng quyền khẩn cấp để áp thuế nhập khẩu.
Ngay sau phán quyết của Tòa án Tối cao, ông Trump công bố mức thuế phổ quát 10% trong 150 ngày theo Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Nhưng đầu tháng 5, một hội đồng thẩm phán tại Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ kết luận rằng chính quyền thiếu cơ sở biện minh để ban hành các mức thuế này.
Biện pháp đó vốn luôn được dự định chỉ là tạm thời. Và chính quyền đã phát tín hiệu rằng họ có thể sử dụng Mục 301 như một giải pháp lâu dài hơn.
Mục 301 cho phép Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ điều tra các quốc gia có khả năng vi phạm các thỏa thuận thương mại của những nước khác, hoặc có các hành vi gây tổn hại cho doanh nghiệp Mỹ. Ông Trump cũng từng sử dụng Mục 301 trong nhiệm kỳ đầu tiên để tăng thuế đối với một số mặt hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, cùng máy bay và một số hàng hóa khác của Liên minh châu Âu.
Và khác với Mục 122, không có giới hạn nào về mức thuế hay thời hạn áp dụng đối với các mức thuế phát sinh từ các cuộc điều tra theo Mục 301.
Chính quyền chưa dừng lại. Văn phòng của ông Greer cũng đang điều tra hơn một chục quốc gia về tình trạng dư thừa năng lực sản xuất.
Trong một diễn biến riêng cũng vào thứ ba, chính quyền ông Trump đã nộp đơn kháng cáo phán quyết của một thẩm phán liên bang, theo đó chính quyền phải hoàn trả toàn bộ 166 tỷ USD tiền thuế đã thu theo thẩm quyền khẩn cấp mà Tòa án Tối cao đã bác bỏ.
Chính quyền đã bắt đầu hoàn trả các khoản phí này từ tháng 4, nhưng cho biết sẽ không lập tức hoàn lại hàng chục tỷ USD tiền thuế, bao gồm các khoản thanh toán thuế “cuối cùng” phức tạp mà trong đó nhà nhập khẩu chưa kiện chính phủ. Hiện chưa rõ khi nào hệ thống sẽ mở cho tất cả các khoản thanh toán thuộc diện được hoàn tiền.
Ngoài ra, chính phủ cũng kháng cáo phán quyết của một thẩm phán yêu cầu Ủy viên Cơ quan Hải quan và Biên phòng Rodney Scott trực tiếp ra làm chứng tại một phiên điều trần trong tương lai về quy trình hoàn trả của chính phủ. Trong đơn kháng cáo, chính quyền đề xuất các quan chức khác mà họ cho rằng có hiểu biết sâu hơn về quy trình hoàn trả thuế quan.
