Phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 - Lần thứ I với chủ đề: "Doanh nghiệp trước cú sốc địa chính trị toàn cầu: Ứng phó thế nào?" do Báo Người Lao Động tổ chức sáng 26-3, TS Trần Du Lịch, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế TP HCM, cho rằng khó khăn của kinh tế toàn cầu không hẳn xuất hiện khi xung đột Trung Đông bùng phát mà thực tế, ngay từ đầu năm, các dự báo đều cho thấy tăng trưởng kinh tế toàn cầu giai đoạn 2023-2026 sẽ chậm lại, đi kèm với rủi ro địa chính trị gia tăng.
Thị trường tài chính quốc tế cũng chưa ổn định, thể hiện qua áp lực tỉ giá, lạm phát và cạnh tranh giữa các đồng tiền, những yếu tố đã manh nha từ sớm.
Ở trong nước, nền kinh tế cũng đối mặt nhiều thách thức. Sự suy giảm của thị trường khiến đơn hàng có xu hướng ngắn hạn, quy mô nhỏ, doanh nghiệp gặp khó ngay từ đầu năm.
Áp lực tỉ giá, chi phí tài chính và giá nguyên liệu nhập khẩu tăng cao cũng tồn tại từ trước. Khi biến động năng lượng nổ ra càng làm chi phí logistics leo thang, trong khi Việt Nam vốn là quốc gia có chi phí logistics thuộc nhóm cao trong khu vực.
TS Trần Du Lịch, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế TP HCM, cho hay khó khăn của kinh tế toàn cầu không chỉ xuất hiện khi xung đột Trung Đông bùng phát
Bên cạnh đó, thị trường bất động sản, lĩnh vực có tác động lớn đến tăng trưởng và ổn định vĩ mô, vẫn đang trong quá trình điều chỉnh.
Trước những yếu tố này, cộng thêm diễn biến tại Trung Đông, Chính phủ đã chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó theo mốc 1 tháng và 3 tháng, nhằm bảo đảm mục tiêu tăng trưởng.
Về phía doanh nghiệp, kinh nghiệm từ các giai đoạn khủng hoảng trước cho thấy đây là lúc cần quản trị dòng tiền chặt chẽ, kiểm soát tồn kho và duy trì công suất sản xuất.
"Quan trọng nhất lúc này là giữ khách hàng, bảo toàn chuỗi cung ứng, không bỏ qua đơn hàng, kể cả nhỏ. Doanh nghiệp giữ được nền tảng và lao động sẽ có khả năng phục hồi nhanh hơn khi thị trường cải thiện" - TS Trần Du Lịch nhấn mạnh.
Song song đó, cần chủ động cắt giảm chi phí, tận dụng tối đa các chính sách hỗ trợ. Về phía Nhà nước, cần tiếp tục tháo gỡ về thuế, phí để hỗ trợ doanh nghiệp, nhất là khu vực vừa và nhỏ. Quan trọng hơn, phải giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, đặc biệt là tỉ giá, lãi suất và thanh khoản.
Trong khi đó, ông Phạm Quang Vinh, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Mỹ, chỉ ra kịch bản xấu nhất phụ thuộc vào cường độ xung đột và thời gian kéo dài.
Đặc biệt, nếu xảy ra tắc nghẽn tại eo biển Hormuz, tuyến vận tải năng lượng trọng yếu của thế giới, hệ lụy sẽ lan rộng đến nguồn cung năng lượng, vận tải và logistics toàn cầu. Do đó, mối quan tâm lớn nhất của cộng đồng quốc tế là thời gian gián đoạn tại eo biển Hormuz và mức độ ảnh hưởng đến nguồn cung năng lượng.
Ông Phạm Quang Vinh, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Mỹ
Trong bối cảnh này, nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng ngày càng rõ rệt. Giá hàng hóa có xu hướng tăng, hợp đồng bị gián đoạn, nhiều mặt hàng thiết yếu, bao gồm cả phân bón có thể rơi vào tình trạng ách tắc.
Những quốc gia phụ thuộc lớn vào năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ chịu tác động mạnh hơn.
Ở kịch bản ngắn hạn, trong vài tuần tới, dù tình hình còn phức tạp, dự báo các bên có thể đạt tới ngưỡng chịu đựng và từng bước khôi phục hoạt động thương mại. Dù vậy, diễn biến vẫn khó lường.
Đáng chú ý, Tổng thống Mỹ Donald Trump được cho là đang chuẩn bị cho cả hai kịch bản, song có xu hướng tránh sa lầy và ưu tiên kết thúc xung đột sớm nếu đạt được lợi thế.
Tuy nhiên, tình trạng thiếu hụt năng lượng và gián đoạn chuỗi cung ứng được dự báo sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến kinh tế vĩ mô trong ít nhất vài tháng tới.
Trước "trạng thái bình thường mới" với nhiều bất ổn, các quốc gia và doanh nghiệp buộc phải chủ động thích ứng.
Giải pháp trọng tâm là nâng cao năng lực bảo đảm nguồn cung, xây dựng kịch bản dự phòng và tăng cường dự trữ chiến lược, đặc biệt đối với năng lượng như dầu mỏ.
Nguyên tắc chung là duy trì quan hệ đối tác song song với kiểm soát rủi ro, nhằm giảm thiểu thiệt hại trong các tình huống bất định.
